Waarom er bommen vallen op de mooiste zandvlakte van Nederland

Als je met de Vliehors Expres het westen van het eiland in rijdt, zie je iets wat nergens anders in Nederland bestaat: zand tot aan de horizon, aan alle kanten begrensd door zee. Vierentwintig vierkante kilometer vlakte. Ze noemen het de Sahara van het noorden, en voor één keer is die vergelijking niet overdreven.

Op de kaarten van de NAVO heet dit gebied Cornfield Range.

Waarom hier

Ongeveer zeventien vierkante kilometer ervan is schietrange. Het is de enige plek in Nederland waar vliegers van de Koninklijke Luchtmacht en van bevriende landen mogen oefenen met scherpe munitie en explosieve ladingen. F-16's werpen er bommen af en schieten met het boordkanon op doelen die op het zand zijn opgesteld: afgedankte pantservoertuigen, bouwsels van zeecontainers die een luchtdoelbatterij moeten voorstellen.

De logica erachter is ongemakkelijk maar sluitend. Oefenen met echte wapens kan niet boven bewoond gebied. Je hebt leeg luchtruim nodig, weinig mensen eronder, en veel ruimte. In Nederland is dat vrijwel alleen te vinden waar de natuur het voor het zeggen heeft. Precies de eigenschappen die de Vliehors tot beschermd natuurgebied maken, maken hem geschikt als oefenterrein.

Van tanks naar straaljagers

De militaire geschiedenis van dit stuk eiland gaat terug tot na de oorlog. In 1955 werd hier een cavalerieschietkamp gevestigd — de enige plaats in Nederland waar tanks met scherp konden schieten. Prins Bernhard kwam datzelfde jaar langs en maakte er foto's. In 1960 verrees een kampement voor de vaste staf en de oefenende troepen; een jaar later trok ook de luchtmacht daarin. De tanks verdwenen in april 2004. De vliegers bleven.

Het luchtmachtdetachement heeft een bijnaam die je op geen enkele plattegrond vindt: de Witte Muizen. Op het embleem staan drie zittende muizen, met de spreuk "Zet 'm op witte muizen". Die muizen komen van een jachtvliegafdeling van vóór 1940, die drie rennende muizen op de neus van haar Fokkers had staan.

Dat het echt schieten is en niet spelen, bleek op 4 november 2013. Een F-16 van vliegbasis Volkel raakte tijdens een oefening de controletoren van het detachement met een salvo uit het 20mm-boordkanon. De toren werd zo'n zeventien keer getroffen, drie projectielen gingen door het glas van de uitkijkpost waar op dat moment twee vuurleiders stonden. Geen van beiden raakte gewond. Het bleef bij materiële schade en een onderzoek.

Natuur en oefenterrein tegelijk

Ondertussen is de Vliehors een van de belangrijkste hoogwatervluchtplaatsen van de Waddenzee. Tienduizenden wadvogels wachten hier op laag water. Op de stuifdijken broeden meeuwen, scholeksters en wulpen. Defensie is als terreinbeheerder verantwoordelijk voor die natuurwaarden en heeft daar afspraken over liggen: de oefeningen mogen de beschermde natuur niet achteruit laten gaan. Er is een defensie-ecoloog die daarop toeziet.

Voor de bezoeker betekent het vooral dit: het gebied is tijdens oefeningen dicht. Ga je met de Vliehors Expres, dan rijd je over een terrein dat om die reden niet te voet toegankelijk is, en zie je aan het westelijke strand het reddingshuisje staan, ingericht met jutspullen.

En ergens onder het zand en het water hier voor de kust liggen de resten van West-Vlieland, het dorp dat in 1736 door de zee werd opgeslokt. Op dezelfde plek waar nu geoefend wordt met wapens waar toen niemand van kon dromen.