Kroon's Polders: hoe een duinwachter het eiland breder maakte

Een eiland dat te smal werd

Aan het eind van de negentiende eeuw was het westelijke deel van Vlieland gevaarlijk smal. De Noordzee vrat aan de duinenrij, en tussen zee en wad zat op sommige plekken nauwelijks nog zand. Bij een zware storm was een doorbraak geen theoretisch risico.

Tussen 1898 en 1905 werden er stuifdijken aangelegd, dicht tegen de bestaande Meeuwenduinen aan. Zandvangers, helmgras, geduld: het principe is simpel en het werkt alleen als iemand het jarenlang volhoudt.

Jan Wouter Kroon

Die iemand was Jan Wouter Kroon (Vlieland 1874 – Zuidlaren 1957), duinwachter en later opzichter bij Rijkswaterstaat. Zijn idee ging verder dan het versterken van de duinen: door aan de zuidkant van de nieuwe dijken opnieuw stuifdijken aan te leggen, sloot hij grote langwerpige stukken strand in. Tussen 1920 en 1925 ontstonden zo vier polders. Tot ongeveer 1935 werd er aan de westkant doorgewerkt aan het beschermen van kleinere zandvlakten.

De polders kregen de naam van hun bedenker. Zijn oudere broer Symen deed in dezelfde jaren iets vergelijkbaars op Terschelling.

Wat er mislukte

Kroon wilde landbouwgrond. Daar is het nooit van gekomen: de bodem bleef te zout en te nat. Er werd met een windmolen bemalen en een boer heeft vanuit het Posthuys een tijd geprobeerd er vee te houden, maar rendabel werd het niet. In de vierde polder heeft de luchtmacht later nog een landingsstrook voor lichte propellervliegtuigen gehad.

Zo bekeken is het project mislukt. Alleen ging het intussen wel om precies wat het eiland nodig had: de westkant werd breder en de kans op doorbraak kleiner.

Wat er lukte

Sinds de jaren zestig beheert Staatsbosbeheer het gebied als natuur. Er wordt niet meer bemalen; duikers en stuwen zijn verwijderd. 's Winters staan grote delen onder water, 's zomers vallen ze grotendeels droog. In 1996 is de zeedijk van de derde polder doorgebroken en een opening gemaakt tussen de derde en de vierde, zodat bij hoog water zout water uit de Waddenzee kan binnenstromen.

Het resultaat is een reeks brakke plassen met een zoutgradiënt: de eerste en tweede polder krijgen veel zoete kwel, de derde en vierde zijn zouter. Op die overgang groeit vegetatie die elders zeldzaam is. Er broeden meer dan zestig vogelsoorten, waaronder eidereend, lepelaar, kluut en aalscholver. In de winter zitten er grote groepen ganzen.

Kijken zonder te storen

De polders zijn kwetsbaar en delen zijn tijdens het broedseizoen niet toegankelijk. Vanaf het fietspad en vanaf de duinrand langs de zuidkant heb je zicht over het water; een verrekijker doet hier meer dan een wandeling. Houd de bebording van Staatsbosbeheer aan.

Wat je ziet is geen oernatuur. Het is een mislukte polder die honderd jaar de tijd kreeg.